Choose language:

State archives within Integrated Archival Information System

Archiwum Państwowe w Lublinie

Zespół

35/1/0

 

Title of the fond

Księgi ziemskie lubelskie

Former title of the fond

brak danych

Foreign language title of the fond

Acta terrestria Lublinensia

Name of creator

brak danych

Dates

1409-1810

Access

Yes

Dates

1409 - 1810

Languages

niemiecki
hebrajski
polski
francuski
ruski
łaciński

Amount of archival material

258
26.07
258
26.07
0
0.00

Amount of non-archival material

0
0.00

Dates of non-archival material

brak danych

Category

instytucje ochrony prawa i wymiaru sprawiedliwości - sądy, trybunały

Bibliography

Białkowski L.: Najstarsze zapiski ziemskie lubelskie z r. 1409. Antiquissimae inscriptiones terrestres Lublinenses anni MCCCCIX. „Teki Archiwalne” T. 7: 1961 s. 11-68. Chursan A.: Organizacja sądu i kancelarii ziemskiej lubelskiej na tle przemian politycznych i ustrojowych końca XVIII w. „Studia Archiwalne” T. 1: 2004 s. 25 – 39. Kliszewska J.: Z badań nad kancelarią ziemską lubelską – uwagi do charakterystyki ustrojowej kancelaryjnej i archiwalnej. „Miscelanea Historico – Archiwistica” T. 10: 1999 s. 117 – 122. Kliszewska – Grechuta J.: Spis ksiąg archiwum ziemskiego lubelskiego z 1598 roku. [w]: Archiwum Państwowe w Lublinie. Dzieje i zasób. Zbiór artykułów przygotowanych na jubileusz 80-lecia Archiwum. Red. E. Wierzbicka i L. Zabielski. Warszawa 2004 s. 103 – 118. Riabinin J.: Archiwum Państwowe w Lublinie. Inwentarz ksiąg dawnych. Warszawa 1931. Stankowa M.: Księgi ziemskie lubelskie z wieku XV w Wojewódzkim Archiwum Państwowym w Lublinie. „Archeion“ T. 51: 1969 s. 91 – 115.

Finding aids

inwentarz książkowy
yes
ZoSIA
indeks osobowy
no
brak danych

History of the creator

Początki działalności sądu ziemskiego lubelskiego sięgają drugiej połowy XIV w. Był organem pierwszej instancji a jego jurysdykcji podlegały wszystkie sprawy szlachty osiadłej z dziedziny sądownictwa spornego, z wyłączeniem należących do grodu 4 artykułów starościńskich (podpalenie, napad na drodze publicznej, najście na dom, zgwałcenie). Ponadto do 1631 r. jako jedyny miał prawo przyjmowania do swoich akt wpisów związanych z nabywaniem lub zbywaniem dóbr ziemskich (tzw. prawo wieczności). Obszarem działania sądu lubelskiego, funkcjonującego początkowo jako Iudicium generale terrae Lublinensis, była ziemia lubelska z powiatem urzędowskim włącznie. Ten sam skład sędziowski sprawował w określonych prawem terminach sądy w Lublinie dla powiatu lubelskiego, a tuż po nich dla powiatu urzędowskiego w Urzędowie. Najpóźniej w pierwszej połowie XVIII w. zaniechano sprawowania odrębnych sesji urzędowskich. Skład sędziowski stanowili wybierani na sejmikach i zatwierdzani przez króla: sędzia (iudex terrestris), podsędek (subiudex terrestris) i pisarz ziemski (notarius terrestris). Konstytucje sejmowe szczegółowo regulowały zasady wyboru, zatwierdzania, składania przysięgi oraz trybu sprawowania funkcji. Obradom towarzyszyło zwykle kilku przedstawicieli szlachty w roli asesorów. Sąd sprawował swe funkcje okresowo, na rokach ziemskich (termini terrestres). Przed ich rozpoczęciem odbywało się leżenie ksiąg (positio actorum), podczas którego pisarz i komornicy przyjmowali wpisy od stron. Terminy regulowane były zwyczajem oraz konstytucjami sejmowymi. Językiem sądu była łacina. W 1792 r. Sejm Wielki dokonał reformy sądownictwa szlacheckiego I instancji, wprowadzając na miejsce dotychczasowych sądów ziemskich i grodzkich sądy ziemiańskie. Zachowano uprawnienia obu sądów, wprowadzając jednocześnie zmiany w składzie sądu oraz trybie sprawowania funkcji – „sąd zawsze gotowy” (VL IX, s. 370-376). Kolejną reformę przyniosła konstytucja grodzieńska z 23 XI 1793 r. przywracająca sądy ziemskie. Utrzymano jednak szeroką kolegialność sądu, zasady funkcjonowania i wprowadzony w sądach ziemiańskich urzędowy język polski (VL X, s. 286-294). Po III rozbiorze władze austriackie zachowały przejściowo na terenie Galicji Zachodniej polskie sądownictwo ziemskie, do czasu ukonstytuowania się nowych sądów szlacheckich. W 1796 r. sąd ziemski przekształcono w C. K. Sąd Ziemski Lubelski (Cesareo Regium Iudicium Terrestre Lublinense), jednak dopiero wprowadzenie na terenie Księstwa Warszawskiego kodeksu Napoleona i nowej organizacji sądownictwa spowodowało ostateczną likwidację sądownictwa ziemskiego działającego w oparciu o przepisy dawnego prawa polskiego (14 VIII 1810 r.).

Scope and content

I. Akta sądu ziemskiego lubelskiego oraz będące ich kontynuacją, akta sądu ziemiańskiego i ziemskiego, działającego na mocy postanowień konstytucji grodzieńskiej:
1. Księgi sądowe spraw spornych (acta terminorum, acta iudiciorum, acta iuridica, protocollon decretorum, protocollon condemnationum) z lat 1409-1676, 1745-1752, 1778-1797, zawierające informacje dotyczące przebiegu procesów sądowych oraz postanowienia sądu (kontumacje, przysięgi, wyroki, kontrowersje, mocje, kondemnaty) - sygn. 1-77, 135-145, 177, 195-196, 212-213;
2. Rejestry sądowe z lat 1611-1730 (fragm.), 1778-1797, spisy spraw rozstrzyganych przez sąd – sygn. 78, 146-157, 178-182, 197-201, 214;
3. Pozwy z lat 1577-1657, 1749, 1786, 1791, 1796 – sygn. 79
4. Księgi zapisów wieczystych (perpetuitates, acta inscriptionum perpetuitatum, protocollon inscriptionum, libri ingrossationum) z lat 1409-1682, 1745-1752, 1778-1810, zawierające wpisy darowizn (donatio), działów majątkowych (diuisio), ugód (concordia, consensus), intromisji (intromissio), zrzeczeń (abrenuntiatio), cesji (cesio), posagów (reformatio), transakcji kupna-sprzedaży (venditio, resignatio) – sygn. 1-15, 80-90, 105-118, 158-161, 163, 183, 185, 203-204, 215-227, 255-256;
5. Księgi zobowiązań (obligationes, acta obligationum, obligatoria, protocollon debitorum, libri ingrossationum) z lat 1409-1682, 1782-1810 obejmujące zapisy skryptów dłużnych (debitum), skwitowań długów (quietatio), kontraktów dzierżawnych dóbr (arenda), zastawów nieruchomości w związku z zaciąganiem pożyczek (obligatio), plenipotencji (plenipotentia), dożywoci (advitalitas), umocnień umów prywatnych (roboratio) – sygn. 1-15, 91-118, 162-163, 184, 204, 215-227, 255-256;
6. Księgi relacji, prowadzone w systemie podwójnym (protokół i kopie) z lat 1778-1810, zawierające wpisy, które z prawnego punktu widzenia miały charakter dowodowy lub informacyjny: relacje woźnych o dokonanych czynnościach urzędowych, manifesty stron w sprawach spornych oraz oblaty aktów i dokumentów o różnorodnej tematyce i charakterze, stanowiące załączniki do prowadzonych spraw (spornych i niespornych) – sygn. 164-173, 186-189, 205-208, 228-234, 257;
7. Protokoły plenipotencji z lat 1792-1810 – sygn. 190, 209, 235-236;
8. Protokoły komplanacji z lat 1795-1810, zawierające ugody w sprawach majątkowych – sygn. 210, 237-238, 258;
9. Księgi zaświadczeń z lat 1800-1810, dotyczące obciążeń majątków ziemskich – sygn. 239-240;
10. Ekstrakty i kopie z XV-XIX – sygn. 119-125, 174-175, 191, 211;
11. Rejestry kancelaryjne (indeksy, sumariusze, widendarze) z lat 1599-1641, 1787-1810 – sygn. 78, 176, 192-194, 205, 241-254.
II. Akta sądów wiecowych (Acta colloquialia) z lat 1409-1571, wpisy o charakterze spornym i niespornym – sygn. 126-127;
III. Akta sądów sejmowych (Acta conventionalia) z lat 1554, 1566, 1569, wpisy o charakterze spornym i niespornym – sygn. 128-133;
IV. Akta nowego sądu (Acta Novi Iudici) z 1563 r. – sygn. 134
Ponadto w księgach znajdują się również wpisy sądu kasztelana i wojewody lubelskiego w Wąwolnicy, sądów w obecności króla, sądów sejmikowych (conventio particularis, conventio generalis) z XV-XVI w., Trybunału Koronnego z XVI-XVII w. oraz przypadkowe fragmenty stanowiące części innych zespołów ksiąg ziemskich i grodzkich (drohickie, chełmskie, krasnostawskie, urzędowskie).

Additional information

nr mikrofilmu 115317-115487; 9 ksiąg ziemskich lubelskich z lat 1416-1615 znajduje się w Narodowym Archiwum Historycznym Białorusi w Mińsku, fond 1759, sygn. 1a; fond 1768, sygn. 2, 3, 4, 5, 7, 8, 9, 11.
jednostki bezpośrednio w zespole (0)
1 KSIĘGI SĄDU ZIEMSKIEGO LUBELSKIEGO
1.1 Ksiegi sądowe [sporne]
1.1.1 Ksiegi terminów sądowych i zobowiązań (15)
1.1.2 Ksiegi sądowe [kontumacje, przysięgi, wyroki, kontrowersje mocje] (62)
1.1.3 Rejestry sądowe (1)
1.1.4 Pozwy (1)
1.2 Ksiegi zapisów [niesporne]
1.2.1 Ksiegi zapisów wieczystych (11)
1.2.2 Księgi zobowiązań (14)
1.2.3 Ksiegi zapisów wieczystych i zobowiązań (8)
1.2.4 Fragmenty indukt (1)
1.2.5 Fragmenty brudnopisów (5)
1.2.6 Ekstrakty (4)
1.2.7 Kopie (3)
1.2.8 Rejestry kancelaryjne
1.3 Ksiegi sądów wiecowych (2)
1.4 Ksiegi sądów sejmowych (6)
1.5 Ksiega nowego sądu (1)
2 KSIĘGI SĄDU ZIEMSKIEGO WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO
2.1 Ksiegi sądu ziemskiego
2.1.1 Protokoły dekretów (9)
2.1.2 Protokoły kondemnat (2)
2.1.3 Rejestry sądowe (12)
2.1.4 Merita i odpowiedzi
2.1.5 Pozwy
2.2 Księgi kancelarii ziemskiej
2.2.1 Protokoły zapisów (5)
2.2.2 Protokół długów (2)
2.2.3 Protokół stemplowy (2)
2.2.4 Protokoły relacji (5)
2.2.5 Kopie do serii relacji (9)
2.2.6 Ekstrakty (1)
2.2.7 Kopie różne (2)
2.2.8 Rejestry kancelaryjne (4)
3 KSIĘGI SĄDU ZIEMIAŃSKIEGO LUBELSKIEGO
3.1 Księgi sądu ziemiańskiego
3.1.1 Protokoły sądowe (1)
3.1.2 Rejestry sądowe (5)
3.2 Księgi kancelarii ziemiańskiej
3.2.1 Protokoły zapisów
3.2.2 Protokół długów
3.2.3 Protokół stemplowy
3.2.4 Protokoły relacji
3.2.5 Kopie do serii relacji
3.2.6 Protokół plenipotencji (1)
3.2.7 Ekstrakty
3.2.8 Kopie różne
3.2.9 Rejestry kancelaryjne
4 KSIĘGI SĄDU ZIEMSKIEGO, POWOŁANEGO NA PODSTAWIE KONSTYTUCJI SEJMU GRODZIEŃSKIEGO
4.1 Księgi sądu ziemskiego
4.1.1 Protokół dekretów (1)
4.1.2 Sentencjonarz (1)
4.1.3 Rejestry sądowe (5)
4.1.4 Merita i odpowiedzi, stany sprawy (1)
4.1.5 Pozwy
4.2 Księgi kancelarii ziemskiej
4.2.1 Protokół zapisów (1)
4.2.2 Protokół długów
4.2.3 Protokoły stemplowe (1)
4.2.4 Protokoły relacji (3)
4.2.5 Kopie do serii relacji (1)
4.2.6 Protokół plenipotencji (1)
4.2.7 Protokół komplanacji (1)
4.2.8 Ekstrakty (1)
4.2.9 Kopie różne
4.2.10 Rejestry kancelaryjne
5 KSIĘGI CESARSKO - KRÓLEWSKIEGO SĄDU ZIEMSKIEGO LUBELSKIEGO I KANCELARII ZIEMSKIEJ LUBELSKIEJ
5.1 Księgi sądu ziemskiego
5.1.1 Protokół dekretów (1)
5.1.2 Sentencjonarze (1)
5.1.3 Rejestry sądowe (1)
5.1.4 Merita i odpowiedzi
5.2 Księgi kancelarii ziemskiej
5.2.1 Księgi ingrosacji (10)
5.2.2 Protokoły stemplowe (3)
5.2.3 Księgi relacji (7)
5.2.4 Księgi plenipotencji (2)
5.2.5 Księgi komplanacji (2)
5.2.6 Księgi zaświadczeń (2)
5.2.7 Ekstrakty
5.2.8 Kopie różne
5.2.9 Pomoce kancelaryjne (14)
6 KSIĘGI KANCELARII ZIEMSKIEJ LUBELSKIEJ JKM KSIĘSTWA WARSZAWSKIEGO
6.1 Księgi zapisowe (2)
6.2 Księga relacji (1)
6.3 Księga plenipotencji
6.4 Księga komplanacji (1)
6.5 Księga zaświadczeń
6.6 Pomoce kancelaryjne
Brak jednostek