Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Archiwum Książąt Żagańskich

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze
- brak danych - 1653-1932
- brak danych - 1653 - 1932
- brak danych - tak
archiwa rodzinno-majątkowe - - niemiecki
francuski
rosyjski
polski
włoski
inwentarz książkowy Yes - brak danych -
Żagań pojawił się na mapie politycznej Śląska na początku XIII wieku jako kasztelania księcia piastowskiego Henryka Brodatego. W połowie stulecia przypadł najmłodszemu synowi Henryka Pobożnego – Konradowi, który był pierwszym władcą dzielnicy głogowskiej. Obejmowała ona swoim zasięgiem ziemię krośnieńską, żagańską, głogowską i wołowsko – górowską. Po śmierci Konrada w 1274 roku Żagań wraz z Kożuchowem, Nowogrodem Bobrzańskim, Szprotawą i Ścinawą odziedziczył jego najmłodszy syn Przemko. Ziemie te stanowiły księstwo żagańskie, które wielokrotnie dzielone i scalane, pozostało we władaniu Piastów śląskich do 1472 roku, kiedy to zostało sprzedane książętom saskim. W ich posiadaniu pozostawało do roku 1549. W połowie XVI wieku znalazło się w rękach Habsburgów. W roku 1627 Ferdynand II Habsburg, w nagrodę za zasługi nadał księstwo żagańskie wraz z prawem używania tytułu „Książę na Żaganiu” /Herzog auf Sagan/ cesarskiemu generalissimowi Albrechtowi Wallensteinowi. Księstwem władał on do swojej śmierci w 1634 roku.
Porządek prawny księstwa regulowała instrukcja, wydana przez Wallensteina w 1633 roku. W jej myśl na czas nieobecności właściciela rządził wyznaczony przez niego starosta (Landeshauptmann), któremu podlegali bezpośrednio: zarządcy ekonomiczni (Wirtschaftshauptleute), podskarbi (Rentmeister) i inspektor lasów (Forstmeister). Nadzór sądowniczy sprawowały trzy instytucje: sąd dworskie (Hofgericht), ziemski (Landesgaricht) i stanowy (Manngericht), który pełnił funkcję sądu apelacyjnego od wyroków sądu ziemskiego. Instrukcja określała także charakter stanów księstwa, wyróżniając rycerstwo (Ritter und Herren), prałatów (Prälaten) i miasta (Städte). Stany zbierały się na wyraźne życzenie właściciela księstwa za pośrednictwem starosty. On tez w imieniu właściciela odbierał od stanów przysięgę hołdowniczą.
W roku 1646 księstwo żagańskie weszło w posiadanie czeskiego rodu Lobkowitzów, którzy w 1786 roku sprzedali go księciu kurladzkiemu Piotrowi Bironowi. Akt kupna potwierdził król pruski Fruderyk Wilhelm II, nadając Bironowi lenno żagańskie z prawem dziedziczenia w linii żeńskiej /Kunkellehn/. Po śmierci Piotra Birona w 1800 roku księstwo jako lenno pruskie przeszło w ręce najstarszej jego córki Wilhelminy, która używała tytułu „Księżna Żagańska” /Herzogin von Sagan/. Po jej śmierci w roku 1839 sukcesorką majątku została najmłodsza siostra Paulina żona Fryderyka Hohenzollern-Hechingen. Pretensje do majątku zgłosili jednak także inni członkowie rodziny. W rezultacie lenno żagańskie na mocy układów rodzinnych otrzymała Dorota Talleyrand-Perigord.
Całokształtem spraw księstwa zarządzał generalny pełnomocnik. W kompetencjach Książęcego Zarządu Ekonomicznego (Herzogliche Kammer Verwaltung) leżała kontrola wydatków i dochodów, kontrola ksiąg rachunkowych, wydawanie instrukcji służbom gospodarczym, nadzorowanie całokształtu życia ekonomicznego księstwa. Książęcy Zarząd Budowlany (Herozgliche Bau Verwaltung) nadzorował budowy lądowe i wodne, remonty, zarządzał zakładami przemysłowymi. Likwidacji uległ sąd dworski. Po śmierci Doroty w 1862 roku sukcesorem lennym Żagania został jej wnuk Bozon Talleyrand, jednak księstwo jako instytucja feudalna traci swoje pierwotne znaczenie, a jego nazwa jest już czysto tytularna. W lutym 1945 roku Żagań został wyzwolony
[Na podstawie wstępu do inwentarza opracowanego przez Jerzego Piotra Majchrzaka]
A. Archiwum Książęce w Żaganiu z lat 1652-1862, sygn. 1-371 (genealogie rodów Bironów i Talleyrandów, akta Komisji Spadkowej po śmierci Piotra Birona dotyczące likwidacji lenna kurlandzkiego i sukcesji księstwa żagańskiego, inwentarze i katalogi zbiorów sztuki, broni, numizmatyków, księgozbiorów, inwentarze nieruchomości ziemskich dotyczące własności lennej i alodialnej, korespondencja z bankami, uroczystości dworskie kościelne i miejskie, akta urzędników Kamery Książęcej w Żaganiu, sprawozdania gospodarcze z działalności rolniczej, leśnej, gospodarki stawowej i łowieckiej, programy koncertów i wystaw plastycznych, jadłospisy, wykazy książek, plan Wenecji i mapa Azji z 1881r.)
B. Intendentura Dworska z lat 1844-1911, sygn. 1-89 (regulaminy, instrukcje dla służby dworskiej, inwentarze wyposażenia budowli dworskich, garderoby, przynależność rodziny książęcej do stowarzyszeń charytatywnych, wykazy osobistości zapraszanych na dwór książęcy, opisy uroczystości dworskich, patronat księstwa nad szpitalami, szkołami)
C. Książęca Kasa Dworska z lat 1862-1899, sygn. 1-188 (projekty budżetów, księgi rachunkowe, umowy dzierżawne, opłaty łowieckie, utrzymanie służby dworskiej, parkowej, korespondencja z domami handlowymi i bankami m.in. Budżet berlińskiej siedziby książąt Talleyrand)
D. Książęcy Urząd Budowlany z lat 1876-1927, sygn. 1-148 (korespondencja handlowa dotycząca żagańskich książęcych tartaków m.in. akta gdańsko-polskiego Stowarzyszenia Eksporterów Drewna i Właścicieli Tartaków, plany i opisy techniczne budowli książęcych, opisy konserwatorskie, plany prac modernizacyjnych w pomieszczeniach pałacowych, plany budowli elektrowni wodnej na Bobrze)
sygn. 797 - Pismo do hrabiego von Reuss w sprawie kredytu dla Stanów Księstwa Żagańskiego z 1769 roku.
sygn. 798 - Dokumentacja kosztorysowa renowacji szkoły katolickiej w Przewozie i szkoły ewangelickiej w Piotrowie.
Sygn. 799-800 - Rejestry służby
Korekta ewidencji, 1785-1930, sygn. 801-830 - zawiera m.in. sprawy leśnictwa i stolarni, kasy chorych, ochroy przecowpożarowej, ubezpieczeń, spraw budowlanych, elektryfikacji)
zespół całkowicie zdigitalizowany
Units in the collection::
Number of units per page
Reference code Title Dates Number of scans
89/178/0/0/1 Diplome und Patente 1750-1858 117
89/178/0/0/2 Documente die Ehe der Frau Horzogin Dorothea zu Sagen 1809-1809 52
89/178/0/0/3 Die Rücknahme der Verordnung wegen Bevormundung der etwa hinterlassenen unmündigen Prinzen u. Prinzessin 1787-1799 17
89/178/0/0/4 Das Testamente des Herrn Herzogs Peter von Curland und Sagan 1800-1800 60
89/178/0/0/5 General-Inventarium des Herzogs Peter von Curland und Sagan 1800-1800 349
89/178/0/0/6 Das special Inventarium zum Herzogthum Sagan 1800-1800 86
89/178/0/0/7 Die dem Cornet von Gerschau und Lieutnant von Schwerthof durch das Testament des Herzogs Peter von Curland ligierten Gelder 1800-1802 395
89/178/0/0/8 Die Citation der unbekannten Creditoren des Hochseligen Herrn Herzogs, deren Forderungen nicht eingetragen sind 1800-1801 81
89/178/0/0/9 Einige, wegen der Krankheit und des Begräbnisses des Hochseligen Herzogs Peter von Curland nach gemachte Anforderungen 1800-1805 266
89/178/0/0/10 Die von einigen Werleuten bei der Herzoglichen Vermundschaft nach dem Tode des Hochseligen Herzogs unbezahlt gebliebenen Rechnungen 1800-1801 74
89/178/0/0/11 Der öffentliche Verkauf veschiedener zum Herzoglichen Nachlass gehörigen Sachen 1800-1802 261
89/178/0/0/12 Der Verkauf verschiedener zu dem Herzoglichen Nachlass gehörigen Mobilar-Stcüke 1800-1804 98
89/178/0/0/13 Der Verkauf des Herzoglichen Medaillien-Cabinetts 1800-1807 237
89/178/0/0/14 Der Verkauf des Herzoglichen Naturalien-Cabinetts 1800-1809 249
89/178/0/0/15 Das Verzeichnis und den verkauf der auf dem Herzoglichen Schlosse befindlichen Herzoglichen Bibliothek und Kupferstich-Sammlung 1801-1809 142
1 2 3 4 ... 26 27 28 29 30 ... 53 54 55 56

Amount of archival material

830

830

0

9.37

9.37

0.00

Amount of non-archival material

0

0.00

- brak danych -