Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Akta miasta Zielona Góra

Archiwum Państwowe w Zielonej Górze
- brak danych - 1538-1945
- brak danych - 1538 - 1945
- brak danych - tak
administracja ogólna - akta miast i administracja miejska niemiecki
inwentarz kartkowy Yes 4921 j.a.
spis zdawczo-odbiorczy Yes 35 j.a.
Zielona Góra powstała na początku XIII w. za czasów Henryka Brodatego. Niewątpliwie, jako osada o charakterze miejskim zdobyła swe znaczenie za panowania księcia głogowskiego Konrada i Henryka Wiernego. Rozwój miasta następował w wyniku napływu osadników, głównie sukienników i winiarzy. Kolejne fale kolonizacyjne (po 1315 r. i na początku XIV w.) zmieniały charakter i wygląd miasta. Od 1408 r. miasto pozyskiwało okoliczne wsie i grunty, m.in.. Chynów i część Zawady.
Wówczas też ukształtowały się władze miejskie: burmistrz wraz z radą miejską oraz ława miejska. Burmistrz wraz z radą odpowiadał za zarząd majątkiem miejskim, rozstrzyganiem sporów o charakterze cywilnym oraz sprawowaniem opieki nad działalnością cechów. Ława rozstrzygała o sprawach karnych za wyjątkiem prawa karania gardłem. Na początku XVI w. Zielona Góra stała się znanym ośrodkiem produkcji sukna, które eksportowano do Rzeczpospolitej. Od 1522 r. rozpoczęła działalność gmina luterańska, około 1570 r. znaczna cześć mieszkańców Zielonej Góry przeszła na kalwinizm. Wówczas to poprzez wykup zobowiązań gruntowych wobec władcy (Pfandschillingrecht) miasto stało się pełnym właścicielem terenu w obrębie murów miejskich. Nastąpiła również rozbudowa miasta extra muros, zwłaszcza jej południowej części. Po 1605 r. rozwinęła się gmina ewangelicka, do której niebawem należało większość mieszkańców.
W czasach wojny trzydziestoletniej (1622-1648) nastąpiło zahamowanie produkcji sukienniczej. Po 1654 r. zreorganizowano władze miejskie według wzorów czeskich. W miejsce dotychczas funkcjonującej rady miejskiej utworzono ośmioosobowe kolegium rady (Collegio senatoris) i ośmioosobowe kolegium sądu miejskiego (Collegio Judicalis). Ponadto zorganizowano kolegium administracji rzemiosłem (Collegio Oeconomica), w składzie którego znalazło się 8 przedstawicieli 4 największych cechów: sukienników, rzeźników, piekarzy i szewców. Ponadto wybierano 8 inspektor ów cechowych, którzy stanowili kolegium nadzoru cechowego (Collegio oeconimica inspektinis).
Po przejęciu Śląska przez Prusy, w 1741 r. ustanowiono nowe władze miejskie. Miastem zarządzał mianowany przez komisarza wojennego burmistrz (consul dirigens) jego zastępca zajmujący się sprawami policyjnymi (proconsul), skarbnik (Kämmerer) oraz 4 członków rady miejskiej. Ponadto zatrudniano sekretarza rady oraz 2 dwóch urzędników miejskich zajmujących się finansami i majątkiem. Sprawy podatkowe przeszły w ręce powołanego powiatowego poborcy podatkowego. Zniesiono również większość uprawnień sądowych a dla przejętych testamentów mieszczańskich i zobowiązań miejskich powołano syndyka. Po wojnie siedmioletniej, przede wszystkim dzięki zamówieniom wojskowym w Zielonej Górze nastąpił ponowny rozwój sukiennictwa. W 1796 r. miejsce dotychczasowej ławy zastąpił sąd miejski. Utworzono również urząd burmistrza policji.
W czasie wojen napoleońskich duże znacznie dla rozwoju miasta miały nowe regulacje prawne. Przede wszystkim na podstawie prawa o miastach z 1808 r. wprowadzono bezpośrednie wybory w 12 okręgach miejskich. Wybrano Zgromadzenie Miejskie składające się z 36 członków (Stadtverordneten) oraz 12 osobową Radę Miejską zwaną magistratem. W składzie magistratu wchodził z wyboru burmistrz oraz 11 rajców miejskich (Ratsherr) oraz z urzędu: syndyk i skarbnik. Każdy z członków magistratu odpowiadał za poszczególne dziedziny życia miejskiego, które były podzielone na: sprawy policyjne, sprawy budowlane, nadzór nad dochodami z folwarków miejskich, nadzór nad lasami miejskimi, nadzór nad uprawą winnic, nadzór nad podatkami lokalnymi, sprawy bezpieczeństwa, sprawy przemysłu i rzemiosła oraz sprawy bezpieczeństwa pożarowego. Ważnym wydarzeniem było zniesienie w 1809 r. przymusu cechowego oraz uzyskanie pełnej wolności przez obywateli, którzy legitymowali się przynależnością do prawa miejskiego. W 1816 r. sprawy dotyczące rozstrzygania sporów i sprawy karne przejął sąd powołany wspólnie dla miasta i powiatu (Stadt- und Landgericht). W kompetencjach burmistrza pozostały tylko uprawnienia wójtowskie w stosunku do ludności wsi miejskich, które w następnych kilkunastu latach zniesiono w wyniku procesu regulacji i reluicji. Na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych XIX w. miasto straciło charakter ośrodka sukienniczego. Duża część sukienników wyemigrowała do wschodniej Wielkopolski a następnie do Łodzi.
Na podstawie nowego prawa gminnego z 1850 r. prawem miejskim objęto wszystkich stałych mieszkańców miasta oraz utworzono radę gminy miejskiej (Gemeinderat), do której w 1851 r. wybrano nowych członków. Rada gminy miejskiej wybierała nowy organ wykonawczy - Zarząd Gminy Miejskiej (Gemiendevorstand), który liczył 7 członków. Każdy z nich nadzorował pracę organu wykonawczego jakim był magistrat, prowadzony przez burmistrza zatrudnianego na zasadzie kontraktu. Do Zarządu należały sprawy: ubogich, budowlane, opieki społecznej, bezpieczeństwa, szacunków i cmentarzy, kwaterunku i oszczędności, podatków lokalnych oraz uprawy winorośli. Obok spraw najogólniej pojmowanych jako komunalne burmistrz wraz z magistratem prowadził również sprawy policyjne, które były pojmowane jako realizacja prawa o charakterze ogólnopaństwowym.
Kolejna zmiana porządku miejskiego z 1853 r. wprowadziła 3 klasowy podział udział uprawnionych do udziału w wyborach, ograniczyła kompetencje rady gminy poprzez zwiększenie nadzoru państwowego i ograniczono liczbę jej członków. Wprowadzono ponownie Zgromadzenie Miejskie (Stadverodnetenversammlung) składające się z 45 radnych. Zgromadzenie obradowało w ramach tworzonych deputacji. Organem wykonawczym był podobnie jak poprzednio magistrat. Realizował on także zdania państwowego głównie w zakresie policji w oparciu o prawo z 11 marca 1850 r.
W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX w. nastąpił dość szybki rozwój miasta. Powstały wówczas duże zakłady zajmujące się produkcją sukna (Zakład Wolfa, Englische Wollenwarenmanufaktur). W 1872 r. przeprowadzono linię kolejową, która pozwoliła na uruchomienie zakładów metalurgicznych (Beuchelt et Co.). W wyniku I wojny światowej i kryzysów gospodarczych nastąpiła stagnacja miasta. Nowe prawo wyborcze z 1919 r. wprowadziło wybory powszechne. W latach 1919-1924 Zgromadzenie Miejskie liczyło 45 radnych a w latach 1924-1932 z 32 radnych, natomiast w okresie nazistowskim 26 radnych. Zielona Góra została zajęta przez wojska Armii Czerwonej 14 lutego 1945 r
[Na podstawie wstępu do inwentarza, oprac. T. Dzwonkowski, Zielona Góra 1992]
Część I. Akta z lat 1538-1741
1. Dokumenty z lat 1591, sygn. D1
2. Stadtbücher
a) Königl. Glogauische Amtspatente und Rescripte z lat 1672-1726, sygn. 2-8 (patenty i reskrypty)
b) Relationes z lat 1669-1680, sygn. 9-13 (relacje i sprawozdania)
c) Rathsprotocolle z lat 1676-1742, sygn. 14-21 (protokoły rady miejskiej)
d) Stadtrechnungen z lat 1688-1741, sygn. 22-47 (rozliczenie dochodów i wydatków miejskich)
e) Generalsteuer z lat 1662-1725, sygn. 48-54 (sprawy podatkowe)
3. Allerhand Acta
a) Magistrats Collegium z lat 1644-1740, sygn. 55-59 (protokoły z posiedzeń magistratu)
b) Bürger- und Stadtrechte z lat 1547-1739, sygn. 60-122 (spory pomiędzy miastem a obywatelami i między obywatelami, prawo miejskie: w tym przepisy dotyczące dziedziczenia)
c) Stadtvermögen und Fiscalwesen z lat 1581-1740, sygn. 123-190 (zarządzanie majątkiem miejskim, regulacja granic, sprawy fiskalne)
d) Geistlichkeitwesen z lat 1538-1737, sygn. 191-205 (prawo patronatu, uregulowania prawne, spory majątkowe)
e) Zünft- und Handel-Sachen z lat 1578-1739, sygn. 206-256 (uregulowania prawne dotyczące handlu i rzemiosła, wyszynk piwa, handel solą, cechy rzemieślnicze, spory)

Część II. Akta z lat 1741-1945

I. Kommunalakten
1. Stadtämter, Beamte und Bürger Sachen
a) Städteordnung und Stadtrecht z lat 1739-1930, sygn. 257-274 (organizacja władz miejskich, uregulowania prawne, listy wyborcze, sądy rozjemcze)
b) Magistrats-Collegium z lat 1742-1833, sygn. 275-283 (protokoły zarządu miejskiego)
c) Protocolle z lat 1746-1931, sygn. 284-301 (protokoły sądowe, protokoły rady miejskiej)
d) Stadtwahlen z lat 1835-1921, sygn. 302-310 (wyborydo rady miejskiej)
e) Land- und Reichstagwesen z lat 1824-1921, sygn. 311-326 (landtag i kreistag – wybory, uchwały)
f) Beamte- und Angestellte-Sachen z lat 1752-1940, sygn. 327-344 (listy urzędników i pracowników magistratu, obowiązki służbowe, zatrudnianie i wynagardzanie pracowników)
g) Personalakten der Bürgermeister z lat 1838-1943, sygn. 345-355 (wybory burmistrza, jego pensja, akta osobowe)
h) Personalakten z lat 1833-1942, sygn. 356-486 {brak sygn. 443} (akta personalne pozostałych pracowników)
i) Berichte und Statistiken z lat 1811-1938, sygn. 487-519 (sprawozdania i zestawienia statystyczne )
j) Historische Nachrichten z lat 1792-1925, sygn. 520-529 (informacje dotyczące historii miasta, kronika miejska)
k) Archiv z lat 1744-1936, sygn. 530-540 (archiwum miejskie, Grünberger Hauskalender)
2. Finanzsachen
a) Hauptkassenrechnungen z lat 1743-1943, sygn. 541-805 (budżety miejskie, uregulowania prawne, rozliczenie dochodów i wydatków z głównej kasy miejskiej, rachunki)
b) Nebenkasse z lat 1742-1930, sygn. 806-976 (obciążenia podatkowe, obligacje, depozyty, długi i ich amortyzacja, kasa ubogich, kasa oszczędności, agencje bankowe)
c) Kämmereipertinenzrechnungen z lat 1740-1838, sygn. 977-1104 (myto i cło, rachunki z cegielni i gorzelni, pańszczyzna)
d) Stadtgüterrechnungen z lat 1744-1850, sygn. 1105-1130 (rachunki z majątków miejskich)
e) Stadtforstrechnungen z lat 1803-1838, sygn. 1131-1157 (rachunki z lasów miejskich)
f) Baurechnungen z lat 1747-1863, sygn. 1158-1426 {brak sygn. 1166} (rachunki budowalne)
g) Schulkasse z lat 1830-1889, sygn. 1427-1447 (rachunki szkolne)
h) Hospitalkasse z lat 1746-1939, sygn. 1448-1553 (rachunki szpitalne)
i) Kirchenrechnungen z lat 1746-1939, sygn. 1554-1709 (rachunki kościelne, opłaty za cmentarz)
3. Kämmereipertinenzen und städtischen Vermögen z lat 1739-1937, sygn. 1710-1787 (zarząd gruntami miejskimi, zmiany własnościowe, państwowe parcele i budynki, majątek obywateli, straż pożarna, sprawy handlowe)
4. Stadtgüter z lat 1742-1923, sygn. 1788-1907 (dzierżawy, rozgraniczenia i spory majatkowe, nabywanie i sprzedaż gruntów, obciążenia, rybołówstwo)
5. Stadtforsten z lat 1741-1935, sygn. 1908-1950 (zarząd lasami miejskimi, wyrąb i handel drewnem, serwituty)
6. Bausachen z lat 1744-1945, sygn. 1951-2041 (budownictwo lądowe i wodne, budowa i utrzymywanie dróg, szos, mostów, ulic, budynki użyteczności publicznej, melioracje, zakłady miejskie, kolej)
7. Wohnungssachen z lat 1920-1939, sygn. 2042-2058 (urząd mieszkaniowy)
8. Schulsachen z lat 1800-1939, sygn. 2059-2268 {brak sygn. 2202}(organizacja i zarząd szkołami, deputacje szkolne, szkoły podstawowe i średnie, szkoły dla dziewcząt, szkoły katolickie, szkoły wiejskie, szkolnictwo prywatne i specjalne, nauczyciele, stypendia, akta personalne, opieka i wsparcie dzieci i młodzieży)
9. Kirchensachen z lat 1746-1939, sygn. 269-2305 (organizacja, zarząd majątkiem kościelnym, kolekty, akta personalne)
10. Hospital, Milde Stiftungen und Fürsorgesachen z lat 1759-1912, sygn. 2306-2326 (szpital, fundacje, wsparcie ubogich, pomoc społeczna)
11. Wein und Obstbau z lat 1742-1934, sygn. 2327-2351 (budowa i utrzymanie ogrodów winnych i winorośli, produkcja wina)

II. Polizeiakten
1. Allgemeine Verwaltung z lat 1833-1945, sygn. 2352-2509 (zarządzenia ogólne, akta personalne)
2. Wohlfahrts- und Medizinalpolizei z lat 1744-1930, sygn. 2510-2536 (opieka społeczna, sprawy medyczne)
3. Religions- und Unterichtpolizei z lat 1764-1929, sygn. 2537-2550 {sygn. 2545}(nadzór nad kościołami, szkołami i cmentarzami, nadawanie medali)
4. Gesindepolizei z lat 1744-1874, sygn. 2551-2556 (sprawy dotyczące służby)
5. Gewerbe- und Handelspolizei z lat 1741-1939, sygn. 2557-2609 (statuty cechowe, wspomaganie rzemiosła, wykazy i klasyfikacje rzemieślników, ustalanie cen na rynku)
6. Bürgerliche Verhältnisse der Juden z lat 1834-1908, sygn. 2610-2612 (sprawy żydów, synagogi,
7. Fremde- und Meldepolizei z lat 1772-1930, sygn. 2613-2642 (uciekinierzy z innych krajów, paszporty, emigracja i imigracja, naturalizacje, zameldowania i wymeldowania,)
8. Baupolizei z lat 1766-1945, sygn. 2643-4790 {brak sygn. 2765 i 3745; zobacz też sygn. 4863-4864}(dokumentacja projektowo – techniczna poszczególnych obiektów ułożona w kolejności alfabetycznej ulic)
9. Feuersachen z lat 1770-1930, sygn. 4791-4811 (uregulowania prawne, zaopatrzenie straży pożarnej, oferty na sprzęt, wynagrodzenia dla strażaków, szkody pożarowe, ubezpieczenia przeciwpożarowe )
10. Militärwesen z lat 1814-1925, sygn. 4812-4820 (obciążenia wywołane stacjonującymi wojskami, transport, mobilizacja, sprawy zakwaterowania)
11. Verschiedene z lat 1815-1944, sygn. 4821-4857 (sprawy meldunkowe, szkolne i kościelne, utrzymywanie ulic)
12. Dopływy z lat 1835-1945, sygn. 4858-4942 (opieka społeczna, dokumentacja projektowo – techniczna obiektów, dowody tożsamości)
13. Przesunięcie, 1939 rok, sygn. 4943-4944 (karta ewidencyjna budynku, karta meldunkowa)
14. Korekta ewidencji, 1797-1945, sygn. 4945-4952 (sprawy budowlane, rozliczenie dochodów i wydatków cegielni, rozliczenie dochodów i wydatków szpitala Św. Ducha w Zielonej Górze)
15. Dopływ z lat 1906-1944, sygn. 4953-4957 (akta nadzoru budowlanego)
Korekta zespołu - uchwała Komisji Metodycznej nr 71/08 z 16.12.2008
No. Name Units Dates Number of scans
Units without series 0 0
1 Dokumenty 1 1591-1591 0
2 Stadtbücher 0 0
2.1 Königliche Glogauische Amtspatente und Rescripte 7 1672-1726 0
2.2 Relationes 5 1669-1709 0
2.3 Rathsprotocolle 8 1676-1742 0
2.4 Stadtrechnungen 26 1688-1741 0
2.5 Generalsteuer 7 1662-1725 0
3 Allerhand Acta 0 0
3.1 Magistrats Collegium 5 1644-1741 0
3.2 Bürger- und Stadtrechte 63 1547-1740 0
3.3 Stadtvermögen und Fiscalsachen 68 1581-1741 0
3.4 Geistlichkeitwesen 15 1538-1737 0
3.5 Zünft- und Handel-Sachen 51 1578-1740 0
4 Kommunalakten. Stadtämter, Beamte und Bürger Sachen 15 1739-1922 0
4.1 Städteordnung und Stadtrecht 3 1870-1930 0
4.2 Magistrats - Collegium 9 1742-1833 0
4.3 Protocolle 18 1746-1931 0
4.4 Stadtwahlen 9 1835-1921 0
4.5 Lands- und Reichstagwesen 16 1824-1921 0
4.6 Beamte- und Angestellte - Sachen 18 1752-1942 0
4.7 Personalakten der Bürgermeister 11 1838-1943 0
4.8 Personalakten 131 1830-1944 0
4.9 Berichte und Statistiken 33 1811-1938 0
4.10 Historischen Nachrichten 11 1792-1934 0
4.11 Archiv 12 1744-1936 0
5 Kommunalakten. Finanzsachen 0 0
5.1 Hauptkassenrechnungen 267 1742-1943 0
5.2 Nebenkasse 172 1740-1943 0
5.3 Kämmereipertinezrechnungen 128 1740-1838 0
5.4 Stadtgüterrechnungen 26 1744-1850 0
5.5 Stadtforstrechnungen 27 1803-1838 0
5.6 Baurechnungen 269 1743-1921 0
5.7 Schulkasse 21 1830-1889 0
5.8 Hospitalkasse 106 1739-1848 0
5.9 Kirchenrechnungen 157 1746-1939 0
6 Kommunalakten. Kämmereipertinenzen und städtischen Vermögen 78 1739-1937 0
7 Kommunalakten. Stadtgüter 120 1742-1923 0
8 Kommunalakten. Stadtforsten 45 1741-1935 0
9 Kommunalakten. Bausachen 111 1744-1945 0
10 Kommunalakten. Wohnungssachen 17 1916-1939 0
11 Kommunalakten. Schulsachen 211 1774-1944 0
12 Kommunalakten. Kirchensachen 39 1742-1921 0
13 Kommunalakten. Hospital, Milde Stiftungen und Fürsorgesachen 21 1759-1912 0
14 Kommunalakten. Wein und Obstbau 25 1742-1934 0
15 Polizeiakten. Allgemeine Verwaltung 158 1833-1945 0
16 Polizeiakten. Wohlfahrts- und Medizinalpolizei 29 1744-1930 0
17 Polizeiakten. Religions- und Unterichtpolizei 13 1764-1929 0
18 Polizeiakten. Gesindepolizei 6 1744-1874 0
19 Polizeiakten. Gewerbe- und Handelspolizei 63 1741-1940 0
20 Polizeiakten. Bürgerrliche Verhältnisse 4 1834-1908 0
21 Polizeiakten. Fremde- und Meldepolizei 37 1772-1945 0
22 Polizeiakten. Baupolizei 2186 1762-1955 0
23 Polizeiakten. Feuersachen 21 1770-1939 0
24 Polizeiakten. Militärwesen 10 1748-1923 0
25 Wątpliwości co do przynalezności zespołowej 0 0

Amount of archival material

4956

4921

0

67.82

67.32

0.00

Amount of non-archival material

0

0.00

- brak danych -