Archival resources online szukajwarchiwach.pl

Starostwo Powiatowe w Wałczu

Archiwum Państwowe w Koszalinie
- brak danych - 1773-1934
Landratsamt Deutsch Krone 1773 - 1934
- brak danych - tak
administracja ogólna - władze powiatowe, okręgowe niemiecki
inwentarz książkowy Yes - brak danych -
Urząd landrata pojawił się najwcześniej na terenie Marchii Brandenburskiej. Władza landrata rozciągała się nad powiatami rycerskimi, obejmującymi szlacheckie posiadłości ziemskie. Około 1740 r. landraci koncentrowali w swych rękach sprawy policji handlowej, rzemieślniczej i sanitarnej, nadzór nad rolnictwem oraz troskę o zasiedlenie tzw. pustek, czyli opuszczonych zagród. W celu zabezpieczenia wpływów z podatków wiejskich zostali również zobowiązani do roztoczenia pewnej opieki nad chłopami. Powiaty landrackie nie obejmowały urzędów domenalnych, które podlegały bezpośrednio kamerom wojenno-domenalnym, ani miast podporządkowanych bezpośrednio panującemu, skupionych we własnych jednostkach administracyjnych pod jednym radcą podatkowym.
Już w r. 1713 starości zostali podporządkowani komisariatom wojennym [Kiegskommissariaten], a 10 lat później – nowo powołanym urzędom prowincjonalnym kamerom wojenno-domenalnym [Kriegs- und Domänenkammer]. W 1731 r. otrzymali oni prawo zasiadania i głosu w kamerach wojenno-domenalnych. Urząd landrata uważany był za urząd honorowy. Starosta krajowy był z reguły dziedzicznym właścicielem ziemskim, który zarządzał sprawami administracji powiatowej ze swej posiadłości ziemskiej. Całość zadań landratów została ujęta w „Ogólnej instrukcji dla landratów w Marchii Elektorskiej” z 1 sierpnia 1766 r.
Ukształtowana w tej postaci landratura została przeniesiona na teren innych prowincji pruskich, a w roku 1772 również na obszar Prus Zachodnich. Ziemia wałecka, wchodząca przed pierwszym rozbiorem w skład województwa poznańskiego, została wcielona do nowo utworzonego obwodu nadnoteckiego. Ostatecznie granice powiatu wałeckiego zostały ustalone w r. 1816 i przetrwały w tym kształcie do r. 1945.
Nową strukturę organizacyjną i terytorialną państwowej administracji wewnętrznej ustaliło rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 1815 r. w „sprawie ulepszonej organizacji urzędów prowincjonalnych”. Terytorium państwa zostało podzielone na prowincje, obwody rejencyjne i powiaty. Do tych ostatnich zostały wcielone mniejsze i średnie miasta, tylko większe miasta utworzyły wydzielone powiaty miejskie. Na czele każdego powiatu stał landrat; podporządkowany prezydentowi rejencji uzyskiwał charakter urzędnika, wykonawcy zleceń nadrzędnego organu administracji państwowej. Rozporządzenie z dnia 11 czerwca 1816 r. zarządziło bezzwłoczną organizację landratur, które ukształtowały się obecnie w formie urzędu, będącego ogniwem administracji I instancji. W dniu 31 grudnia 1816 r. wydana została tymczasowa „Instrukcja dla landratów”, której postanowienia zachowały moc obowiązująca jeszcze w XX w. Instrukcja ustalała kwalifikacje, zakres działania, ogólny regulamin służbowy oraz szczegółowe obowiązki starosty krajowego. Do zakresu jego kompetencji należały: ogólna administracja krajowa, sprawy wojskowe, sprawy rzemiosła w najszerszym znaczeniu, nadzór i kontrola nad sprawami podatkowymi oraz piecza nad kasą powiatową. Nowa ordynacja powiatowa dla wschodnich prowincji pruskich,została uchwalona w dniu 13 grudnia 1872 r., jednak weszła w życie dopiero z dniem 1 stycznia 1874 r. /GS. Nr 41/1872, s. 661/. Ostatecznie dwie ustawy z roku 1883: o ogólnej administracji krajowej /GS. Nr 25/1883, s. 195/ oraz o kompetencjach urzędów i sądów administracyjnych /GS. Nr 25/1883, s. 237/ rozszerzyły zasięg reformy na cały obszar państwa pruskiego. Zniesiono władzę policyjną dworu oraz urząd wójta dziedzicznego. Administracja policyjna została teraz przekazana państwowym urzędom obwodowym /Amtsbezirke/, które obejmowały jedną lub kilka gmin wiejskich oraz jeden bądź kilka obszarów dworskich. Obok państwowej administracji starościńskiej utworzono samorząd powiatowy z jego organem wykonawczym – wydziałem powiatowym. Zmianie uległ charakter urzędu landrata. Stał on się odtąd samodzielnym reprezentantem państwa, działającym z pełną osobistą odpowiedzialnością.
Landrat był z urzędu przewodniczącym wydziału powiatowego, kierował i nadzorował tok jego urzędowania. Zwoływał również sejmiki powiatowe i urzędowo przewodniczył w nich. Jako organ administracji państwowej kierował sprawami ogólnej administracji wewnętrznej w powiecie. Jego dotychczasowe prawa i obowiązki zostały poszerzone w zakresie stanowienia przepisów policyjnych. Władza landrata obejmowała niemal wszystkie dziedziny życia w powiecie, a więc sprawy polityczne, wojskowe, podatkowe, handel, przemysł, rolnictwo, oświatę, sprawy wyznaniowe itd. Do niego należał nadzór nad urzędami policji miejscowej; w określonych przepisami przypadkach mógł też wydawać zarządzenia policyjne. Jako przewodniczący sejmiku i wydziału powiatowego kierował i nadzorował sprawy komunalne położonych w obrębie powiatu gmin wiejskich i obszarów dworskich. Nie podlegały jemu natomiast urzędy górnicze, inspekcje przemysłowe, urzędy miar i wag oraz inne organy administracji specjalnej.
W dniu 3 września 1932 r. wydane zostało rozporządzenie dot. uproszczenia i potanienia administracji. To samo rozporządzenie przewidywało możliwość tworzenie urzędów powiatowych /& 13/. Dalsze przepisy podporządkowały starostom urzędy miar i wag, jak również częściowo inspekcję szkól.
Faszystowskie przejęcie władzy wprowadziło istotne zmiany w strukturze powiatowych organów administracyjnych. Po rozwiązaniu w r. 1933 sejmików powiatowych /GS. Nr 6/1933, s. 22/, a następnie przekształceniu wydziałów powiatowych w powiatowe sądy administracyjne /GS. Nr 79/1933, s. 479/ władza landrata była jeszcze bardziej rozległa. Przeszły na niego wszystkie uprawnienia wydziału powiatowego, jako kolegialnego organu wykonawczego dawnego samorządu powiatowego. Ustawa o ustroju gminy z dnia 15 grudnia 1933 r. zniosła samorząd gmin wiejskich i podporządkowała je nadzorowi państwowemu w osobie starosty. Otrzymał on prawo informowania się w każdej chwili o wszystkich sprawach gmin i ich administracji; bez jego akceptacji nie mogła być podjęta żadna decyzja w sprawach dotyczących wewnętrznej administracji powiatu. Przy landraturach utworzono gminne urzędy kontrolne /Gemeindeprüfungämter/, do zadań których należały roczne rewizje rachunków budżetowych i gospodarki finansowej gmin.
W następnych latach – głównie w związku z przygotowaniami wojennymi – zakres kompetencji landrata stale się poszerzał.
[Opracowano na podstawie wstępu do inwentarza autorstwa mgra Adama Muszyńskiego].
1. Zarządzanie starostwem, sygn.: 1-15; daty krańcowe: 1773-1928 - organizacja toku urzędowania, personel.
2. Sprawy ogólnopaństwowe i administracja wewnętrzna /policyjna/, sygn.: 16-650; daty krańcowe: 1773-1934; - sprawy zwierzchniej władzy państwowej; ruchy migracyjne ludności; ludność żydowska, innowiercy; nadzór nad organizacjami i stowarzyszeniami oraz cenzura publikacji i widowisk; państwowy nadzór nad gminami miejskimi i wiejskimi; statystyka oraz sprawozdawczość periodyczna landrata i burmistrzów; opieka społeczna, fundacje; sprawy ogólne administracji wewnętrznej; bezpieczeństwo i porządek publiczny, policja polityczna; łączność i komunikacja; rzemiosło, handel i przemysł; sprawy sanitarne i weterynaryjne; budownictwo i osadnictwo; sprawy pożarowe i wodne.
3. Sprawy szkolne i kościelne oraz ochrona dóbr kultury, sygn.: 651-679; daty krańcowe: 1815-1921 - sprawy szkolne; sprawy kościelne; ochrona dóbr kultury.
4. Rolnictwo i leśnictwo, sygn.: 680-1753; daty krańcowe: 1775-1932 - obrót nieruchomościami ziemskimi i parcelacja gruntów; hodowla zwierzęca i roślinna; gospodarka leśna, łowiectwo i rybołówstwo.
5. Sprawy wojskowe i wojenne, Sygn.: 1754-1775; daty krańcowe: 1813-1926 - obrona krajowa i regulacja długów wojennych; echa polskich powstań narodowych na terenie powiatu; reglamentacja żywności i zatrudnienie jeńców wojennych.
- brak danych -
No. Name Units Dates Number of scans
Units without series 0 0
1 Zarządzanie starostwem 0 0
1.1 Organizacja toku urzędowania 11 1773-1928 0
1.2 Personel 4 1792-1835 0
2 Sprawy ogólnopaństwowe i administracja wewnętrzna 0 0
2.1 Sprawy zwierzchniej władzy państwowej 89 1773-1934 0
2.2 Ruchy migracyjne ludności 54 1820-1934 0
2.3 Ludność żydowska, innowiercy 13 1812-1932 0
2.4 Nadzór nad organizacjami i stowarzyszeniami oraz cenzura publikacji i widowisk 12 1842-1933 0
2.5 Państwowy nadzór nad gminami miejskimi i wiejskimi 42 1826-1933 0
2.6 Statystyka oraz sprawozdawczość periodyczna landrata i burmistrzów 45 1835-1929 0
2.7 Opieka społeczna, fundacje 14 1832-1921 0
2.8 Sprawy ogólne administracji wewnętrznej; bezpieczeństwo i porządek ; policja polityczna 24 1826-1932 0
2.9 Łączność i komunikacja 48 1830-1928 0
2.10 Rzemiosło, handel i przemysł 108 1811-1934 0
2.11 Sprawy sanitarne i wetenaryjne 34 1803-1934 0
2.12 Budownictwo i osadnictwo 18 1831-1933 0
2.13 Sprawy pożarowe i wodne 134 1817-1926 0
3 Sprawy szkolne i kościelne oraz ochrona dóbr kultury 0 0
3.1 Sprawy szkolne 19 1815-1904 0
3.2 Sprawy kościelne 7 1823-1902 0
3.3 Ochrona dóbr kultury 3 1825-1921 0
4 Rolnictwo i leśnictwo 0 0
4.1 Obrót nieruchmościami ziemskimi i parcelacja gruntów 1028 1807-1929 0
4.2 Hodowla zwierzęca i roślinna 19 1809-1932 0
4.3 Gospodarka leśna; łowiectwo i rybołóstwo 27 1775-1932 0
5 Sprawy wojskowe i wojenne 0 0
5.1 Obrona krajowa i regulacja długów wojennych 10 1813-1874 0
5.2 Echa polskich powstań narodowych na terenie powiatu 8 1830-1885 0
5.3 Reglamentacja żywności i zatrudnianie jeńców wojennych 4 1916-1926 0
Units in the collection::
Number of units per page
Reference code Title Dates Number of scans
26/20/0/1.1/1 Organisation des Landrätlichen Officii Deutsch Kronschen Kreises modo Landratsamt 1808-1817 0
26/20/0/1.1/2 Verwaltung des Landratsamts zu Dt. Krone. Bd I 1818-1872 0
26/20/0/1.1/3 Verwaltung des Landratsamt. Specialia. Bd III 1909-1916 0
26/20/0/1.1/4 Verwaltung des Landratsamt. Specialia. Bd IV 1917-1925 0
26/20/0/1.1/5 Bestimmungen wegen Tragung der Ziviluniformen. Generalia. Band I 1819-1861 0
26/20/0/1.1/6 Geschäftsbetrieb und Beamten bei dem hiesigen Königlichen Landratsamte und dem Kreisausschusse. Sekrete. Band I 1899-1921 0
26/20/0/1.1/7 [Spisy akt poszczególnych registratur w układzie alfabetycznym] 1773-1851 0
26/20/0/1.1/8 Uebergabe der Registratur an das neu organisierte Landratsamt 1818-1819 0
26/20/0/1.1/9 Extradition der Akten aus der vormaligen steuerrätlichen Registratur in Betreff der an fremde Regierungsdepartamente übergegangenen Städte 1820-1821 0
26/20/0/1.1/10 Ordnen der landrätlichen Registratur 1829-1830 0
26/20/0/1.1/11 Inventar und Bibliothek des Königlichen Landratsamts in Dt. Krone. Band I 1875-1928 0
26/20/0/1.2/12 Besetzung der vakanten Landratsstelle imgleichen die Wahl der Kreisdeputierten 1792-1809 0
26/20/0/1.2/13 Belege zur Nachweisung der teils bei dem Landratsamte eingegangenen Beschwerde über fremde Gelder, welche der Landrat v. Germar an sich genommen und nicht ausgezahlt hat und der teils nach Lage der Akten als Bestand ermitelten Summen 1825-1829 0
26/20/0/1.2/14 Erstordinaire Revision der Kreiskasse und die Folge derselben gegen den Landrat v. Germar und den Kreissteuereinnehmer Skubich eingeletete Untersuchung 1828-1835 0
26/20/0/1.2/15 Die von mehreren Einsassen an den ehemaligen Landrat v. Germar gezahlten ihnen aber noch in Anrechnung gebrachten Regulirungskosten 1831-1835 0
1 2 3 4 ... 57 58 59 60 61 ... 116 117 118 119

Amount of archival material

1775

1775

0

21.85

21.85

0.00

Amount of non-archival material

0

0.00

- brak danych -

X

W szukajwarchiwach.gov.pl udostępniliśmy nową wersję wyszukiwarki!

Zachęcamy do jej testowania oraz przesyłania nam propozycji kolejnych zmian i nowych funkcjonalności. Nasz adres znajdziesz w zakładce „Kontakt” na szukajwarchiwach.gov.pl.

Jednocześnie przypominamy, że serwis szukajwarchiwach.pl nie jest rozwijany od lutego 2019 r. – nowe opisy i skany publikowane są wyłącznie w szukajwarchiwach.gov.pl.